Gói mì tôm lúc 10 giờ đêm và một tin nhắn “em không thấy ổn”

Mười giờ đêm. Nhà cuối cùng cũng yên.

Đứa nhỏ vừa thiếp đi sau ba lần đòi uống nước, một lần đòi kể chuyện. Cô khép cửa phòng, đi ra bếp mà chân như không còn là chân mình nữa. Cả ngày trôi qua kiểu gì cô cũng chẳng nhớ rõ. Chỉ nhớ là mệt. Mệt tới mức ban nãy ngồi xuống mép giường dỗ con, cô đã nghĩ hay là nằm luôn đây, ngủ luôn ở đây cho rồi.

Ấm nước sôi lích tích. Cô xé gói mì, đổ nước, úp cái đĩa lên trên. Ba phút. Bữa “tối” thứ ba trong tuần trôi qua đúng ba phút như vậy. Không phải cô không biết mì tôm chẳng có gì để mà ăn. Cô biết chứ. Chỉ là tới giờ này, đứng nấu một bữa cơm tử tế cho riêng mình nghe xa xôi như phải leo qua một ngọn núi.

Nhà không có tiếng người lớn nào. Ở cái xứ này, một mình cô lo cho con, họ hàng cách mấy nghìn cây số. Có những đêm như đêm nay, im lặng chẳng dễ chịu gì. Nó chỉ làm cô thấy rõ hơn rằng mình đang cạn kiệt, và không có ai bên cạnh để nói ra.

Cô cầm đũa lên, rồi lại đặt xuống. Cầm điện thoại.

Cô nhắn cho Takahara — người bạn cũ, hồi hai đứa còn ở Việt Nam. Không hẳn vì cô tin anh giúp được gì. Chỉ là cần nói ra, với một người.

Cô gõ, xóa, gõ lại. Cuối cùng chỉ để lại mấy dòng thật nhất:

“Em mệt kinh khủng. Đi khám rồi, bác sĩ bảo không sao. Nhưng em không thấy ổn.”

Gửi.

Rồi cô ngồi đó, tô mì nguội dần trước mặt, nhìn màn hình, chờ hai chữ “đã xem” sáng lên.

“Mệt mỏi không rõ nguyên nhân” — khám không ra bệnh mà vẫn kiệt sức

Có thể bạn cũng từng thế này.

Bạn đi khám. Bác sĩ hỏi vài câu, cho làm xét nghiệm máu. Vài hôm sau cầm tờ kết quả về, mọi con số đều nằm trong khoảng “bình thường”. Đáng ra phải nhẹ nhõm mới đúng. Vậy mà bạn vẫn mệt. Mệt thật. Cái mệt không gọi tên được, không chỉ vào đâu được — chỉ biết nó ở đó, mỗi sáng, mỗi chiều, mỗi lần đứng dậy.

Người ta gọi đó là “mệt mỏi không rõ nguyên nhân”. Nghe mơ hồ, nhưng ai đang sống với nó thì hiểu rõ đến từng chi tiết.

Khoảng 10 giờ sáng, đang làm dở việc thì tự dưng tụt pin. Đầu óc mờ đi. Rồi tầm 3 giờ chiều, thêm một cú tụt nữa — nặng hơn, kéo bạn xuống ghế, chỉ muốn nhắm mắt vài phút thôi cũng được. Không phải vì đêm qua thức khuya. Không phải vì làm gì nặng. Nó cứ đến, đều như có lịch riêng mà không ai báo trước cho bạn.

Tối về đến cửa là người muốn sụp xuống. Vậy mà cơm chưa nấu, con chưa tắm, nhà cửa còn bừa. Mọi thứ nặng gấp đôi.

Và phần đau nhất không nằm ở chân tay. Nó nằm trong đầu. Bạn bắt đầu tự trách: “Chắc mình lười. Chắc mình kém cỏi. Người ta cũng con cái công việc như mình, sao người ta gánh được?” Rồi một nỗi sợ mỏng lẻn vào, không dám nói ra với ai: “Hay mình có bệnh gì đó mà chưa tìm ra?”

Với nhiều người mẹ, kiểu mệt này bắt đầu từ sau sinh — cái kiệt sức tưởng vài tháng là qua, ai ngờ ở lại lâu đến thế.

Bạn không lười. Và rất có thể, bạn cũng chẳng mang bệnh gì cả.

Người đầu bên kia màn hình, cái đêm cô gửi đi tin nhắn ấy, cũng nghĩ y như vậy.

Takahara là ai — người bạn ham đọc, không phải bác sĩ

Takahara không phải bác sĩ. Cũng chẳng phải chuyên gia dinh dưỡng. Anh là bạn của cô — cái kiểu bạn hiếm hoi mà mười giờ đêm bạn nhắn tin, và biết chắc đầu bên kia có người đọc.

Anh từng sống ở Việt Nam, giờ ở Nhật. Ở đâu cũng một nết: hễ có chuyện gì cấn trong đầu là anh lao vào đọc. Đọc sách. Đọc tài liệu. Đọc mấy thứ dài lê thê mà người ta lướt qua trong ba giây. Đọc xong, anh kể lại cho bạn bè — bằng thứ tiếng dễ nghe hơn hẳn bản gốc.

Có một tật nhỏ ai quen anh lâu cũng nhận ra. Bạn than mệt, anh không hỏi “dạo này ngủ nghê sao”. Câu đầu tiên gần như luôn là chuyện ăn uống. “Sáng nay ăn gì chưa?” Nghe hơi trớ trêu. Nhưng đó là phản xạ của một người đã đọc đủ nhiều để tin rằng cái bụng khai ra nhiều thứ hơn ta tưởng — bỏ bữa sáng có thể kéo theo uể oải, đầu óc mù mờ trước buổi chiều.3

Thứ ngốn của anh nhiều đêm nhất là một tài liệu nước ngoài về ăn uống cho các bà mẹ. Anh ngồi dịch, biên soạn lại từng đoạn, đặt tên tiếng Việt: “Bí Quyết Ăn Uống Lành Mạnh Cho Các Bà Mẹ”. Trong đó có một phần anh tâm đắc nhất — phần về “người mẹ kiệt sức”.

Anh làm ngần ấy việc không vì tấm bằng nào. Anh chẳng có bằng y khoa để khoe. Anh làm vì thật lòng muốn bạn mình bớt mệt. Và có lẽ chính sự thật thà đó — “tôi không phải bác sĩ, tôi chỉ đọc kỹ rồi kể lại cho bạn” — mới là thứ khiến người ta tin anh.

Nên cái đêm nhận được tin nhắn của cô, anh không làm điều người ta hay làm.

Câu hỏi anh không hỏi — và ba câu anh đã hỏi về bữa ăn

Lạ ở chỗ, Takahara không hỏi những câu người ta hay hỏi.

Anh không hỏi cô ngủ mấy tiếng. Không hỏi dạo này có chuyện gì căng thẳng. Không hỏi triệu chứng, không hỏi đau ở đâu, không bảo cô kể lại lần đi khám.

Anh chỉ hỏi ba câu. Ngắn thôi.

“Em ăn sáng không?”

Cô thật thà: hầu như không. Sáng cuống cuồng lo cho con, còn mình thì chẳng thấy đói. Cùng lắm ngụm cà phê rồi lao ra cửa.

“Bữa trưa em ăn gì?”

Cơm hộp mua vội. Hôm nào không kịp thì ổ bánh mì ở cửa hàng tiện lợi, ăn ngay tại bàn, mắt vẫn dán vào màn hình.

“Còn bữa tối?”

Cô im một lúc. Rồi gõ: gói mì tôm. Như tối nay.

Takahara không nói gì thêm. Không phân tích, không giảng giải, không một câu “em phải thế này thế kia”. Anh im lặng — cái im lặng của người đang thật sự nghĩ cho mình — rồi gửi cô một file PDF.

Kèm đúng một dòng: “Em đọc thử đi, đặc biệt phần về người mẹ kiệt sức.”

Cô nhìn ba câu trả lời của chính mình, xếp thẳng hàng trên màn hình. Sáng: gần như không có gì. Trưa: cơm hộp, bánh mì. Tối: mì tôm.

Ba bữa. Và cô khựng lại trước một điều chưa từng để ý: suốt cả ngày dài, gần như không có lấy một miếng thịt, một quả trứng, một con cá hay miếng đậu phụ nào đi qua người cô.

Cô mở file PDF ra.

Đoạn khiến cô dừng lại: có thể vấn đề không phải bạn yếu đuối, mà là thiếu đạm, bỏ bữa sáng và cà phê bụng đói

Cô mở file PDF khi đồng hồ đã gần nửa đêm. Định lướt qua cho có, rồi ngủ.

Nhưng có một đoạn níu cô lại thật.

Đoạn đó viết về một người phụ nữ như cô. Ngoài ba mươi, nặng chừng 55 cân, ngày quần quật cả chân lẫn tay. Một người như vậy mỗi ngày cần khoảng 1.800 calo. Và cần một lượng đạm nhất định — thịt, cá, trứng, đậu phụ. Không phải con số cứng, mà là một khoảng: nhiều khuyến nghị thực dụng rơi vào tầm 66 đến 83 gam cho người 55 cân, người đang cho con bú thì cao hơn.1 Con số “khoảng 90 gam” cô hay nghe chỉ là đầu ngưỡng cao, cho người vận động nhiều hoặc đang nuôi con bằng sữa mẹ.1

Cô đặt điện thoại xuống, nhẩm lại một ngày của mình.

Sáng bỏ. Trưa một cái bánh mì. Tối gói mì tôm. Cô thử đếm xem mình nạp được bao nhiêu đạm. Không tới bốn mươi gam. Có ngày chắc còn ít hơn.

Cô ngồi im.

Hóa ra không phải cô yếu đuối. Cơ thể cô đang chạy máy mà gần như không đổ xăng. Bắt nó làm từ sáng tới tối — chở con, dọn nhà, đi làm — mà cái nó cần thì cô quên cho vào.

Đoạn sau nói về chuyện bỏ bữa sáng. Không dọa. Chỉ nhẹ nhàng: bỏ bữa sáng có thể liên quan đến cảm giác uể oải, đầu óc mù mù như phủ sương, mệt sớm trước cả trưa.3 Cô nghĩ ngay tới khoảnh khắc 10 giờ sáng — lúc tự nhiên tụt pin không lý do, người rã ra dù chưa làm gì nặng.

Còn cơn tụt pin 3 giờ chiều? Cái lúc cô thèm miếng bánh ngọt, thèm ly cà phê nữa, thèm một thứ gì đó ngọt ngọt để gắng qua buổi chiều.

Tài liệu giải thích theo cách cô chưa nghe bao giờ. Không phải cà phê “làm hỏng” cái gì trong người cô. Chuyện đơn giản hơn: uống cà phê lúc bụng trống, lại thiếu bữa tử tế, thì đường huyết trồi sụt và giấc ngủ cũng bị xáo — nên xế chiều cơ thể mới đòi ngọt, đòi tinh bột.2 Là chuyện đường huyết và thói quen. Không phải cơ thể cô đang hư hỏng đâu đó.

Cô đọc lại đoạn ấy hai lần.

Bao lâu nay cô cứ tưởng mình lười. Tưởng mình kém cỏi hơn người ta. Hóa ra có thể chỉ là ba chuyện rất đời: quên ăn sáng, bữa nào cũng thiếu đạm, và những ly cà phê rót vào cái bụng trống rỗng. Không phải một căn bệnh. Cũng chẳng phải một khuyết điểm nằm trong con người cô.

Chỉ là cơ thể đang thiếu thứ nó cần. Bấy lâu nay.

Một tháng, những thay đổi rất nhỏ — và điều thật sự đã xảy ra (không phép màu)

Sáng hôm sau, cô không lật ngược đời mình. Cô chỉ đổi ba bữa ăn, từng chút một.

Tuần đầu, cô bắt đầu bằng bữa sáng — cái bữa cô bỏ suốt bao năm. Không cầu kỳ. Một quả trứng luộc, một hũ sữa chua, vài lát dưa leo cắt sẵn từ tối hôm trước. Bảy, tám phút, xong trước khi con thức. Có hôm cô ăn đứng trong bếp, tay còn cầm điện thoại. Nhưng cô ăn. Miếng trứng đó là chút đạm thật đầu tiên chạm vào buổi sáng của cô — thứ mà nhiều mẹ bận chỉ nạp chưa tới một nửa mức cơ thể cần mỗi ngày.1

Tuần thứ hai, cô đụng tới bữa trưa — chỗ trống lớn nhất. Tối trước, khi nấu cho con, cô nấu dư một phần. Sáng bỏ vào hộp, thêm miếng cá hồi, hay ức gà, hay vài miếng đậu phụ. Không phải bữa ăn đẹp trên mạng. Chỉ là có đạm thật, thay cho ổ bánh mì mua vội.

Tuần thứ ba, cô mới chạm đến ly cà phê. Không bỏ hẳn — cô giữ một ly buổi sáng, thứ cô thật sự thích. Buổi chiều, cô đổi sang trà xanh, hoặc chỉ một cốc nước ấm. Không phải để “cai” gì cả. Chỉ là bụng đã có đạm, có bữa tử tế, thì cái cơn thèm ngọt lúc xế chiều cũng thôi gào lên như trước.

Đó là toàn bộ. Không thực đơn dán tủ lạnh. Không app đếm calo. Ba việc cô làm được ngay cả trong ngày tệ nhất.

Sau một tháng, cô nhắn lại cho Takahara. Cô không nói mình khỏe hẳn — con vẫn thức đêm, việc vẫn nhiều, cái cô đơn nơi xa quê vẫn nguyên đó. Nhưng cú tụt pin lúc ba giờ chiều, thứ từng ghì cô xuống ghế không nhấc nổi người — nó không tìm đến nữa. Và buổi tối, về nhà, cô còn sức đứng bếp nấu một bữa thật cho hai mẹ con. Cơm nóng, có canh, có món mặn. Không còn gói mì tôm.

“Không phải phép màu,” cô viết. “Chỉ là cơ thể được cho đúng thứ nó cần.”

Cờ đỏ: khi nào “mệt không rõ nguyên nhân” cần đi khám ngay, đừng tự chẩn “thiếu đạm”

Nhưng có một điều phải nói thẳng ở đây. Nói tử tế, nhưng không được nói vòng.

Câu chuyện của cô ấy không có nghĩa là mọi cơn mệt trên đời đều do thiếu đạm. Đừng lấy quả trứng luộc buổi sáng ra chữa cho tất cả mọi thứ. Có những cái mệt không nằm trong cái bát cơm.

Bữa ăn là chỗ dễ bị bỏ quên nhất, đúng vậy. Nhưng nó không phải câu trả lời cho mọi thứ. Ngay cả chuyện bỏ bữa và mệt mỏi, khoa học vẫn còn nói “có thể”, chưa dám chắc.3 Càng chưa chắc, càng nên hỏi người có nghề, đừng ngồi nhà tự đoán.

Vậy khi nào thì đứng dậy đi khám, đừng chần chừ thêm một ngày nào nữa?

Khi bạn đã ăn tử tế hơn hẳn rồi mà cái mệt vẫn lì ra đó. Khi nó nặng dần lên. Khi có thêm những dấu hiệu làm bạn thấy bất an trong người: sụt cân mà không hiểu vì sao, hụt hơi, tim đập loạn nhịp, buồn bã kéo dài đến mức chẳng còn thiết tha gì nữa.

Những lúc ấy, cái mệt có thể là tiếng gõ cửa của một chuyện khác — thiếu máu, tuyến giáp trục trặc, trầm cảm, hay một điều gì đó cần bác sĩ nhìn tận nơi, làm đúng xét nghiệm. Đó là việc của người có nghề, không phải của một bài viết như thế này.

Xin nhớ giúp: những dòng ở đây chỉ để bạn hiểu cơ thể mình hơn một chút, không thay được bác sĩ. Lắng nghe cơ thể là tốt. Nhưng khi nó kêu to quá, hãy để một người có chuyên môn nghe cùng bạn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Xét nghiệm máu bình thường mà vẫn mệt rã rời — có phải thiếu đạm không? Có thể lắm. Với những mẹ ăn qua loa, thiếu đạm và bỏ bữa sáng là thứ dễ lọt lưới, vì trên tờ xét nghiệm nó chẳng hiện thành cái tên bệnh nào. Nhưng “có thể” không phải “chắc chắn”. Nếu bạn mệt kéo dài, mỗi ngày một nặng, hay có dấu hiệu lạ, đừng vội tự chốt là thiếu đạm — đi khám lại trước đã. Chuyện của cô ấy chỉ là một trường hợp, không phải cái khuôn đúc cho tất cả mọi người.

Vậy ăn đủ đạm là bao nhiêu? Chẳng có con số vàng chung cho ai cả. Mức tối thiểu cho phụ nữ khoảng 46g mỗi ngày (~0,75g cho mỗi kg cân nặng); nhiều khuyến nghị thực tế hơn thì rơi vào 1,2–1,5g/kg, tức tầm 66–83g cho người nặng chừng 55kg. Mẹ đang cho con bú còn cần cao hơn nữa.1 Cứ hình dung một cái khoảng thôi, đừng ám ảnh đếm từng gram. Thêm quả trứng buổi sáng, miếng ức gà hay bìa đậu buổi trưa — thế là đã khác rồi.

Cà phê buổi chiều có làm hỏng hay “kiệt” tuyến thượng thận không? Không. Chuyện “tuyến thượng thận bị kiệt quệ” (adrenal fatigue) không phải một chẩn đoán y khoa được công nhận.2 Sự thật đơn giản hơn nhiều: uống cà phê lúc bụng đói, lại thiếu một bữa tử tế, đường huyết dập dềnh lên xuống và giấc ngủ bị xáo — thế là chiều đến người ta thèm ngọt, thèm tinh bột, rồi tụt pin. Là chuyện đường huyết và thói quen, chẳng phải tuyến nào bị hỏng đâu.

Bao lâu thì thấy khác? Thành thật: không phải phép màu, và mỗi người mỗi khác. Có mẹ vài tuần đã thấy buổi chiều nhẹ hẳn, có mẹ lâu hơn. Còn nếu ăn uống đã tử tế hơn rồi mà vẫn kiệt sức, thì đó chính là lúc quay lại phòng khám, đừng cố gồng chịu thêm.

Lời cuối và một bài đọc thêm từ Takahara

Điều Takahara làm, nghĩ cho cùng, đâu phải kê đơn. Anh chỉ hỏi một câu tử tế đúng lúc — “Em ăn sáng không?” — vào cái đêm cô tưởng mình sắp gục. Đôi khi thứ ta cần không phải một toa thuốc, mà một người chịu ngồi xuống hỏi han.

Mà stress với chuyện ăn uống buộc vào nhau chặt hơn ta tưởng — càng mệt càng ăn qua loa, càng ăn qua loa lại càng mệt. Anh Takahara có viết hẳn một bài đi sâu chuyện này: Lắng nghe cơ thể: khi stress ảnh hưởng đến ăn uống của bạn.

Còn hôm nay, bạn chẳng cần đổi cả cuộc đời. Chỉ thử ngồi xuống, nhớ lại ba bữa ăn hôm nay. Sáng có gì không? Trưa có nổi một miếng đạm nào không? Tối là bữa cơm thật hay lại một gói mì? Không phải để tự trách — chỉ để nhìn cho rõ mình đang cho cơ thể ăn gì. Bởi rất nhiều khi, cái gọi là “mệt mỏi không rõ nguyên nhân” lại có một cái nguyên nhân rất đời, đang nằm ngay trong bữa ăn của bạn.

Về nhân vật. Takahara là một người bạn — từng sống ở Việt Nam, nay ở Nhật. Anh không phải bác sĩ, cũng chẳng phải chuyên gia dinh dưỡng. Anh chỉ là kiểu người ham đọc, chịu khó tìm hiểu, và khi thấy bạn mình mệt mỏi thì lặng lẽ ngồi dịch cả một tài liệu để gửi tặng. Sức mạnh của anh là sự tận tâm, không phải tấm bằng.

Ghi chú: Bài viết trên blog “Bác Sĩ Tú Xương Khớp” (bacsituxuongkhop.com), tổng hợp từ tài liệu anh Takahara biên soạn và trải nghiệm anh chia sẻ. Nội dung mang tính tham khảo, giáo dục, không thay thế cho tư vấn y tế. Nếu bạn mệt mỏi kéo dài, hãy đi khám để được chẩn đoán đúng.

Tài liệu tham khảo

1. Protein Requirements of Healthy Lactating Women Are Higher Than the Current Recommendations, PMC 2020 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7257931/ ↩↩↩↩

2. Endocrine Society, “Adrenal Fatigue” + Cadegiani & Kater, “Adrenal fatigue does not exist: a systematic review”, BMC Endocr Disord 2016 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4997656/ ↩↩

3. Review về bỏ bữa sáng & chất lượng khẩu phần, PMC 2023 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10200470/ ↩↩↩