Sự thật bất ngờ về mỡ máu: Tại sao người gầy vẫn bị và Cholesterol không hoàn toàn là kẻ thù?

Mỡ máu cao không chỉ xảy ra ở người thừa cân

Khi nhắc đến mỡ máu cao, nhiều người thường nghĩ ngay đến thừa cân, béo phì và chế độ ăn nhiều dầu mỡ. Vì vậy, không ít người có vóc dáng gầy lại chủ quan, cho rằng mình không có nguy cơ mắc bệnh.

Thực tế, người gầy vẫn có thể bị mỡ máu cao. Chỉ số cholesterol trong máu không phụ thuộc hoàn toàn vào cân nặng hay lượng chất béo bạn ăn mỗi ngày mà còn liên quan đến khả năng chuyển hóa của cơ thể, chức năng gan, yếu tố di truyền và lối sống.

Đáng chú ý hơn, cholesterol không phải hoàn toàn là “kẻ thù”. Cơ thể vẫn cần cholesterol để duy trì nhiều chức năng sống quan trọng. Vấn đề chỉ xuất hiện khi lượng cholesterol trong máu tăng quá mức hoặc mất cân bằng giữa các loại lipoprotein.

Cholesterol là gì và tại sao cơ thể vẫn cần cholesterol?

Cholesterol thường bị gắn với những tác động tiêu cực đến tim mạch. Tuy nhiên, đây thực chất là một chất béo thiết yếu mà cơ thể cần để duy trì hoạt động bình thường.

Cholesterol tham gia vào quá trình tổng hợp hormone, sản xuất vitamin D và hình thành màng tế bào. Bên cạnh đó, gan còn sử dụng cholesterol để tạo ra acid mật, hỗ trợ quá trình tiêu hóa và hấp thu chất béo.

Vì vậy, mục tiêu của việc kiểm soát mỡ máu không phải là loại bỏ hoàn toàn cholesterol khỏi cơ thể mà là duy trì cholesterol ở mức phù hợp và kiểm soát các loại cholesterol có nguy cơ gây hại cho mạch máu.

Tại sao người gầy vẫn có thể bị mỡ máu cao?

Một trong những điều khiến nhiều người bất ngờ là gầy không đồng nghĩa với có chỉ số mỡ máu tốt.

Cholesterol trong cơ thể đến từ cả thực phẩm và quá trình tự tổng hợp. Gan đóng vai trò rất lớn trong việc sản xuất và điều hòa cholesterol. Vì vậy, một người ăn uống tương đối thanh đạm nhưng có yếu tố di truyền, rối loạn chuyển hóa hoặc chức năng gan bất thường vẫn có thể có cholesterol cao.

Đây cũng là lý do việc chỉ nhìn vào cân nặng để đánh giá nguy cơ mỡ máu là chưa đủ. Một người có thân hình mảnh mai nhưng ít vận động, ăn nhiều tinh bột tinh chế, thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch vẫn cần kiểm tra lipid máu định kỳ.

LDL và HDL: Hai chỉ số quan trọng khi xét nghiệm mỡ máu

Khi nhận kết quả xét nghiệm, hai chỉ số thường được quan tâm nhiều nhất là LDL-cholesterol và HDL-cholesterol.

LDL-cholesterol là gì?

LDL thường được gọi là “cholesterol xấu” vì khi nồng độ trong máu tăng cao, cholesterol có thể tích tụ trong thành động mạch và góp phần hình thành mảng xơ vữa.

Theo thời gian, quá trình này có thể khiến lòng mạch bị thu hẹp hoặc hình thành cục máu đông, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào một con số LDL cố định để tự đánh giá nguy cơ. Mục tiêu LDL phù hợp còn phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền và nguy cơ tim mạch tổng thể của từng người.

HDL-cholesterol là gì?

HDL thường được gọi là “cholesterol tốt” vì tham gia vào quá trình vận chuyển cholesterol dư thừa từ các mô trở về gan để được xử lý.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cứ tăng HDL càng cao thì nguy cơ tim mạch càng thấp. Khi đánh giá sức khỏe tim mạch, bác sĩ thường xem xét toàn bộ hồ sơ lipid và các yếu tố nguy cơ, thay vì chỉ tập trung vào một chỉ số riêng lẻ.

Đừng kiêng hoàn toàn chất béo, hãy chọn đúng loại chất béo

Một sai lầm phổ biến khi phát hiện mỡ máu cao là loại bỏ hoàn toàn chất béo khỏi khẩu phần ăn. Cách làm này không cần thiết và có thể khiến chế độ ăn mất cân bằng.

Điều quan trọng hơn là thay thế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa bằng những nguồn chất béo không bão hòa có lợi hơn.

Bạn nên hạn chế các thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa như thịt nhiều mỡ, nội tạng, bơ, kem và một số sản phẩm từ sữa nguyên chất. Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán công nghiệp và những sản phẩm có chứa chất béo chuyển hóa.

Ngược lại, có thể ưu tiên cá béo, dầu ô liu, các loại hạt, quả bơ và những nguồn chất béo không bão hòa khác trong khẩu phần ăn hằng ngày.

Bên cạnh chất béo, hãy tăng cường rau xanh, trái cây nguyên quả và các thực phẩm giàu chất xơ để hỗ trợ kiểm soát cholesterol và sức khỏe chuyển hóa.

Thuốc lá làm tăng nguy cơ xơ vữa dù không trực tiếp tạo ra cholesterol

Nhiều người thắc mắc tại sao cai thuốc lá lại được xem là một phần quan trọng trong việc bảo vệ tim mạch dù thuốc lá không phải nguồn trực tiếp tạo ra cholesterol.

Lý do nằm ở tác động của khói thuốc lên thành mạch. Các chất độc trong khói thuốc có thể gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình viêm và tạo điều kiện để các mảng xơ vữa hình thành.

Vì vậy, một người vừa có LDL cao vừa hút thuốc sẽ phải đối mặt với nguy cơ tim mạch lớn hơn. Không chỉ người hút thuốc chủ động, người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động cũng nên hạn chế phơi nhiễm.

5 cách kiểm soát mỡ máu và bảo vệ mạch máu

Kiểm soát mỡ máu không nên chỉ tập trung vào việc “kiêng mỡ”. Một lối sống lành mạnh cần được xây dựng từ nhiều yếu tố kết hợp.

Ăn uống cân bằng

Giảm chất béo bão hòa, tránh chất béo chuyển hóa và hạn chế thực phẩm siêu chế biến. Thay vào đó, hãy tăng rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ, cá và các nguồn chất béo không bão hòa.

Duy trì vận động thường xuyên

Hãy dành khoảng 30 phút mỗi ngày cho các hoạt động như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc những bài tập phù hợp với thể trạng. Điều quan trọng là duy trì đều đặn thay vì tập quá sức trong thời gian ngắn.

Kiểm soát cân nặng và vòng eo

Ngay cả khi không béo phì, bạn vẫn nên duy trì cân nặng hợp lý và hạn chế tích tụ mỡ nội tạng. Bên cạnh lượng chất béo, hãy chú ý đến khẩu phần tinh bột tinh chế, đồ uống có đường và thực phẩm nhiều năng lượng.

Tránh hoàn toàn thuốc lá

Cai thuốc lá không chỉ giúp bảo vệ phổi mà còn góp phần giảm các yếu tố thúc đẩy tổn thương thành mạch và bệnh tim mạch.

Dùng thuốc khi có chỉ định

Nếu thay đổi lối sống vẫn chưa đủ để đưa cholesterol về mức mục tiêu, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc, chẳng hạn như statin hoặc các nhóm thuốc hạ lipid khác, tùy vào tình trạng cụ thể.

Không nên tự ý mua hoặc ngừng thuốc hạ mỡ máu chỉ dựa trên một lần xét nghiệm. Mục tiêu điều trị cần được xác định dựa trên nguy cơ tim mạch tổng thể và đánh giá của bác sĩ.

Mỡ máu cao không phải câu chuyện của riêng người béo

Điều quan trọng nhất cần nhớ là vóc dáng không thể phản ánh chính xác tình trạng mỡ máu. Một người gầy vẫn có thể có cholesterol cao, trong khi một người thừa cân chưa chắc đã có tất cả các chỉ số lipid bất thường.

Cholesterol cũng không phải thứ cần loại bỏ hoàn toàn. Cơ thể cần cholesterol để duy trì nhiều chức năng thiết yếu. Điều chúng ta cần làm là kiểm soát sự mất cân bằng lipid, bảo vệ thành mạch và giảm những yếu tố làm tăng nguy cơ tim mạch.