
Đứt dây chằng nên chườm nóng hay lạnh? 72 giờ đầu làm gì | BS Tú Dây Chằng
Tác giả: BS. Nguyễn Minh Tú (Bác sĩ Tú dây chằng) – Bác sĩ Phục hồi chức năng Cơ Xương Khớp | Cập nhật: 11/2026
Trả lời ngắn: đứt dây chằng nên chườm nóng hay lạnh? Trong 2–3 ngày đầu, nếu chườm thì chườm lạnh, và tránh hẳn chườm nóng, tắm nước nóng, xoa bóp, rượu bia 1. Chườm lạnh chủ yếu giúp đỡ đau. Việc quan trọng hơn trong 72 giờ đầu là bảo vệ gối, kê cao, băng ép, rồi đi khám để biết dây chằng nào bị và bị tới đâu.

Đứt dây chằng nên chườm nóng hay lạnh?
Ngay sau chấn thương, trong khớp và quanh dây chằng đang chảy máu, rỉ dịch. Đó là lý do gối sưng lên rất nhanh.
Chườm nóng làm mạch máu giãn ra, máu tới nhiều hơn. Ở giai đoạn này, máu tới nhiều hơn nghĩa là có thể sưng thêm. NHS khuyên tránh nhiệt (tắm nóng, túi chườm nóng), rượu bia và xoa bóp trong vài ngày đầu sau bong gân, căng cơ 1.
Chườm lạnh làm dịu đau. Nhưng nói thật: bằng chứng cho việc chườm lạnh giúp dây chằng lành nhanh hơn còn hạn chế 3. Chính các tác giả đưa ra nguyên tắc PEACE & LOVE cũng đặt câu hỏi về việc chườm đá thường quy 23. Vì vậy chườm lạnh là để dễ chịu hơn, không phải để chữa.
Bảng so nhanh:
| Chườm lạnh | Chườm nóng | |
|---|---|---|
| 72 giờ đầu | Được, nếu giúp đỡ đau | Tránh 1 |
| Sau 72 giờ | Dùng khi đau, sưng lại sau tập | Có thể dùng cho cơ căng cứng, khi gối đã hết nóng, hết sưng |
| Không dùng khi | Da tê mất cảm giác, có bệnh mạch máu | Gối còn sưng, còn nóng |
Chườm lạnh đúng cách
- Bọc đá hoặc túi rau đông lạnh trong khăn mỏng, không đặt đá thẳng lên da.
- Chườm tối đa khoảng 20 phút, mỗi 2–3 giờ một lần 1.
- Dừng khi da tê buốt hoặc trắng bệch.
Một tình huống rất hay gặp (minh họa, không phải một bệnh nhân cụ thể): đá phủi xong bị vặn gối, về nhà được người quen xoa dầu nóng rồi bóp cho “tan máu bầm”, tối đó còn đi nhậu cho quên đau. Sáng hôm sau gối sưng căng, không gập được, phải nghỉ đi làm. Cả 3 việc đó đều nằm trong danh sách nên tránh ở vài ngày đầu 1.
🎙️ Lời Bác sĩ Tú (trích video Sau lật cổ chân có nên dùng cao nóng?, video về lật cổ chân): “Anh ấy lật cổ chân, anh ấy đắp lá náng nóng vào buổi tối thì ngày hôm sau cổ chân của anh ấy sưng rất là to… Đây là một trường hợp mà mọi người xử lý sai trong giai đoạn đầu. Giai đoạn đầu chúng ta cần phải chườm đá chứ không phải là xoa bóp, bôi cao.”
72 giờ đầu sau đứt dây chằng: làm theo PEACE
Năm 2019, hai tác giả Dubois và Esculier đề xuất bộ nguyên tắc PEACE & LOVE cho chấn thương phần mềm, đăng trên tạp chí Y học Thể thao Anh (BJSM) 2. PEACE dành cho vài ngày đầu, LOVE dành cho giai đoạn sau. Điểm mới so với cách cũ là bộ này nhấn mạnh giải thích cho người bệnh và để ý cả yếu tố tâm lý 3.
| Chữ | Nghĩa | Làm thế nào |
|---|---|---|
| P – Bảo vệ | Đừng bắt gối chịu lực khi đang đau nhiều | Chống nạng nếu đi bị đau, tránh xoay vặn. Không cần nằm yên cả ngày |
| E – Kê cao | Giúp dịch rút bớt | Kê chân cao hơn tim, kê dưới bắp chân và gót |
| A – Tránh thuốc giảm viêm tự mua | Thuốc giảm viêm có thể cản quá trình lành 34 | Cần thuốc giảm đau thì dùng theo chỉ định của bác sĩ |
| C – Băng ép | Hạn chế sưng | Băng thun quấn vừa tay, từ dưới lên trên |
| E – Hiểu bệnh | Biết mình bị gì, đừng chữa theo mẹo | Đi khám, đừng đợi “tự hết” |
Băng ép đúng khi: đỡ sưng mà bàn chân vẫn hồng, ấm, không tê. Thấy tê, tím hoặc đau tăng thì nới băng ngay.
Kê cao đúng khi: gót được đỡ, gối duỗi gần thẳng. Đừng kê gối dưới khoeo cho dễ chịu, vì gối dễ bị kẹt ở tư thế gập.
🎙️ Lời Bác sĩ Tú (trích video Ngay sau khi cổ chân bị lật thì cần làm gì, video về lật cổ chân): “Kể cả bất kỳ một chấn thương nào, các bạn gặp chấn thương các bạn đều phải dừng luôn. Sau đó thì chúng ta chườm đá này, băng ép này, kê cao chân này, là những phương pháp xử lý đầu tiên.”
Sau 72 giờ đứt dây chằng: chuyển sang LOVE
Qua mấy ngày đầu, nằm yên lâu lại có hại: cơ đùi teo nhanh, khớp cứng. Bộ LOVE gồm: cho gối chịu tải dần theo mức đau, giữ tinh thần lạc quan, vận động nhẹ cho máu lưu thông (đạp xe nhẹ không đau là ví dụ), và tập để lấy lại cử động, sức cơ, thăng bằng 2. Hướng dẫn về bong gân cổ chân cũng ưu tiên tập có hướng dẫn hơn là chỉ dùng các biện pháp thụ động 4.
Ba bài dưới đây làm được ở nhà, khi đau đã dịu. Đau tăng thì dừng.
Bài 1: Gập duỗi cổ chân. Nằm, kéo mũi chân về phía mặt rồi đẩy ra xa. Làm: 20–30 lần mỗi giờ khi thức. Đúng khi: bắp chân co giãn đều, không đau gối.
Bài 2: Siết cơ đùi trước. Ngồi duỗi chân, ép mặt sau gối xuống giường, giữ 5 giây. Làm: 10 lần, 3–4 lượt mỗi ngày. Đúng khi: cơ phía trên xương bánh chè cứng lên, bánh chè nhích nhẹ lên trên.
Bài 3: Trượt gót. Nằm ngửa, trượt gót về phía mông tới chỗ căng nhẹ, rồi duỗi ra. Làm: 10–15 lần, 2 lượt. Đúng khi: chỉ căng, không đau nhói.
Kênh YouTube Bs Tú Dây Chằng và TikTok @bs.tu.day.chang có video hướng dẫn các bài tập phục hồi gối. Xem trước một lần để làm đúng.
Mốc tự kiểm tra cuối ngày thứ 3
- Sưng đang giảm hay tăng so với hôm qua? Đo vòng gối giữa xương bánh chè cùng giờ mỗi ngày.
- Duỗi gối được gần thẳng như chân lành chưa?
- Siết đùi có thấy cơ “ăn” không, hay mềm nhũn?
- Đi vài bước trong nhà có đỡ đau hơn ngày đầu không?
Cả 4 câu đều tốt lên là bạn đang đi đúng hướng. Sưng tăng, không duỗi được, hoặc gối lỏng khi xoay thì đừng tự tập tiếp, hãy đi khám.
72 giờ đầu chỉ là bước một. Nếu bác sĩ xác định đứt dây chằng chéo trước, bạn sẽ cần biết trước mổ tập gì, sau mổ mỗi giai đoạn tập gì và khi nào được tăng bài. Phần đó nằm trong phác đồ dưới đây.
📘 Tải miễn phí: Phác đồ phục hồi dây chằng chéo trước 6 giai đoạn
Từ những ngày đầu sau chấn thương tới ngày quay lại sân: mỗi giai đoạn tập gì, và tiêu chí nào cho biết gối đã sẵn sàng tăng bài.
Nhận phác đồ miễn phí →Phác đồ gửi trong nhóm Zalo "Tập Online Trở Lại Thể Thao" — nơi bác sĩ và hơn 800 người đang phục hồi hỏi đáp mỗi ngày.
Những việc không nên làm sau khi đứt dây chằng
Bác sĩ Tú thường dặn: mấy ngày đầu, làm ít mà đúng còn hơn làm nhiều theo mẹo.
- Không xoa dầu nóng, không đắp thuốc nóng, không tắm nước nóng trong 2–3 ngày đầu 1.
- Không xoa bóp, không nắn, không “bẻ cho khớp vào” vùng gối đang sưng 1.
- Không uống rượu bia những ngày đầu 1.
- Không tự mua thuốc giảm viêm uống kéo dài. Thuốc có thể giảm đau, sưng nhưng không phải không có hại và có thể cản quá trình lành 4. Dùng thuốc gì, bao lâu là theo chỉ định của bác sĩ.
- Không cố đi lại, cố gập cho “hết cứng” khi gối đang sưng tăng.
- Không ra sân lại chỉ vì sau vài ngày hết đau. Hết đau không có nghĩa dây chằng đã lành.
Đi khám sớm để biết dây chằng nào bị, có tổn thương kèm hay không. Mổ hay không mổ là việc bác sĩ phẫu thuật quyết định sau khi khám. Việc của bạn trong lúc chờ là giữ gối không sưng thêm và giữ cơ đùi không teo.

Khi nào phải đi khám?
Đi khám ngay nếu: - Nghe tiếng “rắc” lúc chấn thương, gối biến dạng hoặc nhìn lệch hẳn 1. - Tê, ngứa ran, da bàn chân tím tái, lạnh 1. - Gối sưng căng rất nhanh trong vài giờ đầu, không chống chân được. - Bắp chân sưng đau, nóng đỏ một bên.
Hẹn khám trong 1–2 ngày nếu: - Gối thấy lỏng, “trượt” khi xoay người. - Gối kẹt, không duỗi thẳng được. - Đau tăng dần, hoặc tự chăm sóc mà không thấy đỡ 1. - Sau 3 ngày vẫn đi cà nhắc nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Đứt dây chằng bao lâu thì được chườm nóng?
Thường sau 2–3 ngày đầu, khi gối không còn nóng và sưng đã giảm 1. Chườm nóng lúc này để dịu cơ căng cứng. Nếu chườm nóng xong gối sưng lại thì quay về chườm lạnh.
Có nên đắp lá, bó thuốc nam khi bị đứt dây chằng không?
Không nên tự làm. Đắp thuốc, bó chặt có thể che mất dấu hiệu sưng tăng, gây bỏng da, và làm bạn đi khám trễ. Đi khám trước để biết mình bị gì.
Đứt dây chằng có cần nằm yên hoàn toàn không?
Không. Vài ngày đầu chỉ cần bảo vệ gối, tránh xoay vặn. Sau đó nên cử động và tập nhẹ dần theo mức đau 2. Bạn có thể hỏi thêm trong nhóm Zalo Tập Online Trở Lại Thể Thao.
Xử lý đúng 72 giờ đầu giúp gối bớt sưng và bạn vào giai đoạn tập sớm hơn. Nếu bác sĩ đã xác định đứt dây chằng và bạn cần biết từng giai đoạn tập gì, theo tiêu chí nào, hãy lấy phác đồ. Nếu bạn đã qua giai đoạn đầu mà đùi teo nhanh, siết cơ không thấy “ăn”, ebook 7 sai lầm sẽ hợp với bạn hơn.
🎁 2 tài liệu miễn phí cho người đang phục hồi dây chằng
📘 Phác đồ phục hồi dây chằng chéo trước 6 giai đoạn: tuần này tập gì, khi nào tăng bài, tiến lên theo tiêu chí chứ không theo ngày, khi nào chạy và quay lại sân.
Nhận phác đồ miễn phí →📕 Ebook 7 sai lầm khiến tập hoài cơ đùi không lên: dành cho người tập đều mà đùi vẫn teo, chân yếu, sợ lỏng gối, có cả lỗi sợ đau nên dồn sức sang chân lành.
Nhận ebook miễn phí →Tài liệu gửi trong nhóm Zalo "Tập Online Trở Lại Thể Thao" — nơi bác sĩ và hơn 800 người đang phục hồi hỏi đáp mỗi ngày.
⚠️ Lưu ý y tế: Bài viết để bạn hiểu và tham khảo, không thay thế lời khám và chỉ định của bác sĩ. Không tự dùng thuốc khi chưa có chỉ định.
📚 Bài viết liên quan
- Đứt bán phần dây chằng chéo trước có nên mổ không?
- Dấu hiệu đứt dây chằng đầu gối: tự nhận biết sau chấn thương
- Sau khi mổ dây chằng chéo trước nên làm gì? Đừng ép gập gối
- Giãn dây chằng đầu gối bao lâu khỏi? Mốc theo 3 độ tổn thương | BS Tú Dây Chằng
Xem thêm chuyên mục: Chấn thương thể thao · Tất cả bài viết
Về tác giả: Bác sĩ Minh Tú (Nguyễn Minh Tú) – nhiều người quen gọi là Bác sĩ Tú dây chằng – bác sĩ phục hồi chức năng cơ xương khớp và chấn thương thể thao. Xem thêm về Bác sĩ Tú.
Tài liệu tham khảo
-
NHS. Sprains and strains. nhs.uk/conditions/sprains-and-strains ↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩
-
Dubois B, Esculier JF. Soft-tissue injuries simply need PEACE and LOVE. Br J Sports Med, 2020;54(2):72–73. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31377722 ↩↩↩↩
-
Dubois B, Esculier JF. Soft tissue injuries simply need PEACE & LOVE. BJSM Blog, 2019. blogs.bmj.com/bjsm/2019/04/26/soft-tissue-injuries-simply-need-peace-love ↩↩↩↩
-
Vuurberg G và cộng sự. Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. Br J Sports Med, 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29514819 ↩↩↩